Günbatardan Gündogara Garagum ekspedisiýasy

Türkmenistana hoş geldiňiz! Aşgabadyň Halkara howa menziline gelip düşeniňizde, sizi gollanmaçyňyz garşy alar we myhmanhana ýerleşmek üçin ugradar. Dynç alyp, güýç toplanyňyzdan soň, paýtagt bilen ilkinji tanyşlygyňyza başlarsyňyz. Aşgabat ak mermer binalary, altyn gümmezleri we ussatlyk bilen abadanlaşdyrylan seýilgähleri bilen tanalýar we ýurt barada täsirli ilkinji pikir döredýär.

Gezelençiňiz Garaşsyzlyk binasynyň çüwdürimleriň we türkmen taryhynyň meşhur şahsyýetleriniň heýkelleriniň üstünde belentden göterilýän Garaşsyzlyk seýilgähinden başlanýar. Soňra siz Stambulyň Gök metjidinden ylham alnyp gurlan we şäheriň iň tanymal ýadygärlikleriniň biri bolan nepis Ärtogrul Gazy metjidine bararsyňyz. Gollanmaçyňyz Aşgabadyň XIX asyrda rus galasy hökmünde esaslandyrylyşyndan başlap, 1948-nji ýylyň ýer titremesinden soň täzeden gurluşyna çenli taryhy barada gürrüň berer. Ýolda şäheriň giň şaýollarynyň ugrunda ýerleşen täsirli döwlet binalaryny we ýadygärlikleri görersiňiz. Bu ilkinji gün öňde garaşýan uzak we gyzykly syýahatyň öňüsyrasynda ýeňil tanyşlyk bolar. Şeýle hem sizi ýurduň iň günbatar künjeginden gündogar sebitlerine çenli alyp barjak ekspedisiýa ugry barada maglumat bilen tanyşdyrarlar. Agşam ýerli restoranda agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Gijäni Aşgabatdaky myhmanhanaňyzda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, Aşgabatdan çykyp, Köpetdag daglarynyň eteklerini syrygyp günbatara tarap ýola düşersiňiz. Ilkinji duralgaňyz – bu owadan altyn bedewlere haýran galyp, olaryň gadymy nesil şejeresi barada bilip boljak Ahal-teke bedewleriniň atçylyk toplumy. Soňra XIX asyryň meşhur söweşiniň bolan ýeri bolan Gökdepä bararsyňyz, häzirki wagtda bu ýerde ýatlama hökmünde ajaýyp Saparmyrat Hajy metjidi gurlupdyr.

Syýahat uly gowagyň içinde ýerleşýän ýerasty köl – Köw-Ata tarap dowam eder. Uzyn basgançakdan aşak düşenden soň, saglyk üçin peýdaly diýlip hasaplanýan, minerallara baý ýyly suwda suwa düşüp bilersiňiz. Günortandan soňky ýol sizi daglaryň içi bilen uzakda ýerleşýän Nohur obasyna alyp barar. Nohur özüne mahsus däp-dessurlary bolan ilatyň mekanydyr we käbirleriniň pikirine görä, onuň ilaty Isgender Zülkarneýniň esgerleriniň neslinden gelýär. Oba gadymy gonamçylygy bilen tanalýar, bu ýerde mazarlar güýjüň we goragyň nyşany hökmünde dag tekeleriniň şahlary bilen bezelýär. Siz ýerli maşgalanyň öýünde ýa-da myhman öýünde ýerleşip, hakyky türkmen myhmansöýerligini duýarsyňyz. Agşamlyk nahary öýde taýýarlanan tagamlar bilen milli däp boýunça berler. Gijäni Nohurda geçirersiňiz.

Şu gün siz tebigaty has ýabany we täsirli görnüşe girýän Türkmenistanyň günbatar sebitleriniň içine tarap syýahat edersiňiz. Öý eýeleriňiz bilen ertirlik naharyndan soň, dag ýollary we jülgeler arkaly Garrykala tarap ýola düşersiňiz. Ýolda köplenç Aýyň ýüzüne meňzedilýän, çal, krem we ýer sary reňklerindäki ýalaňaç, ýumrulan depeleriň arasyndan geçersiňiz.

Soňra baglary, narlary we hoz agaçlary bilen tanalýan hasylly ýaşyl ýodajyk bolan Sumbar jülgesine girersiňiz. Bu sebitiň özboluşly mikroklimaty bar, şonuň netijesinde gury daglaryň gapdalynda subtropiki ösümlikler ösýär. Gollanmaçyňyz sizi jülgäniň dürli ýerlerinde ýerleşen, köpüsine häzirki wagtda-da zyýaratçylar gelýän birnäçe taryhy kümmetlere alyp barar. Bu ýerler ýerli sopuçylyk däpleri we Türkmenistanyň oba ýerleriniň ruhy durmuşy barada düşünje berýär. Surat düşürmek we gysga gezelençler üçin saklanmaga köp mümkinçilik bolar. Günortanlyk nahary ýerli kafede ýa-da owadan ýerde piknik görnüşinde berler. Giçlik daglar bilen gurşalan asuda şäherçe bolan Garrykala gelersiňiz. Gijäni Garrykalada ýerli myhman öýünde ýa-da myhmanhanada geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, Eýran bilen serhediň golaýynda ýerleşýän gadymy Dehistan sebitine, günorta-günbatara tarap syýahatyňyzy dowam etdirersiňiz. Tebigy görnüş dag jülgelerinden gury düzlüklere we ýarym çöllere öwrülýär. Dehistan bir wagtlar Horezmi Eýran bilen birleşdirýän Ýüpek ýolunyň möhüm duralgasy bolupdyr we X–XV asyrlarda gülläp ösüpdir.

Şu gün siz Türkmenistanyň günbataryndaky iň täsirli arheologik ýadygärlikleriň biri bolan orta asyr Mizirian şäheriniň harabalyklaryny öwrenersiňiz. Iki sany belent minaranyň we uly metjidiň girelgesiniň galyndylary owadan kerpiç nagyşlary we ýazgylary bilen bezelip, düzlügiň üstünde häzirem belentden görünýär. Gollanmaçyňyz bir wagtlar kämil suwaryş ulgamynyň çölüň ortasynda gülläp ösýän şäheriň döremegine nähili mümkinçilik berendigini düşündirer. Şeýle hem siz gadymy kümmetleri we gonamçylyklary şäheriň geçmişi barada gürrüň berýän Meşhet gonamçylygyna bararsyňyz. Bu ýeriň dymyşlygy we adamlardan daşlygy oňa aýratyn ruhy täsir berýär. Harabalyklaryň arasynda gezelenç etmäge we surat düşürmäge wagt bolar. Soňra gijelemeli ýeriňize ugrarsyňyz. Agşamlyk nahary we gijelemek Dehistanyň golaýynda ýa-da ýakyn şäherçede.

Şu gün siz demirgazyk-günbatara, Ýer ýüzündäki iň uly ýapyk suw howdany bolan Hazar deňziniň kenaryna syýahat edersiňiz. Ýol sizi giň çöl düzlükleriniň üsti bilen Balkan daglarynyň gapdalyndan alyp geçer. Günortandan soň ýurduň esasy port şäheri, ozal Krasnowodsk diýlip atlandyrylan Türkmenbaşy şäherine gelersiňiz.

Myhmanhana ýerleşenden soň, günüň galan bölegi dynç almak we öz islegiňize görä gezmek üçin boş wagtdyr. Deňiz kenarynda gezelenç edip, deňiz şemalyndan lezzet alyp ýa-da kenarlaryň birine baryp bilersiňiz. Başga bir mümkinçilik – myhmanhanalary, kenarlary we seýil ýodalary bolan häzirki zaman dynç alyş zolagy – golaýdaky «Awaza» milli syýahatçylyk zolagy. Ýerli bazarlary halaýan bolsaňyz, täze balyk, kürüm balyk wyžy we Hazaryň beýleki tagamlaryny tapyp boljak şäher bazaryna baryp bilersiňiz. Şäherde ýerli taryh we sebitiň Merkezi Aziýa bilen Kawkazyň arasyndaky derwezesi hökmündäki orny barada bilip boljak kiçi muzeý hem bar. Bu asuda gün birnäçe günlük ýoldan soň gerekli dynç alyşy berer. Agşam ýerli restoranda deňiz önümlerinden taýýarlanan agşamlyk naharyndan lezzet alyp bilersiňiz. Gijäni Türkmenbaşydaky myhmanhanaňyzda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, Türkmenbaşy şäherinden çykyp, çöldäki möhüm sopuçylyk zyýarat mekany bolan Gözli Ata ugrarsyňyz. Gözli Ata XIII–XIV asyrlarda ýaşap geçen hormatly sopy halypa bolupdyr, onuň kümmeti köne gonamçylyk bilen gurşalandyr. Zyýaratçylar bu ýere doga etmek, arzuw-isleg etmek we hormat goýmak üçin Türkmenistanyň ähli künjeklerinden gelýärler. Gollanmaçyňyz ýerli däp-dessurlar we şeýle mukaddes ýerleriň türkmenleriň ruhy durmuşyndaky ähmiýeti barada düşündiriş berer.

Soňra ýol ýurduň iň täsirli tebigy ýerleriniň biri bolan Ýangykala kanýonyna dowam eder. Bu at «ot galasy» diýmegi aňladýar we ýaşyp barýan günüň şöhlesinde lowurdap duran ýaly görünýän gyzyl, mämişi, gülgüne we ak gaýalara degişlidir. Kanýon bir wagtlar gadymy deňziň düýbi bolupdyr we onuň diwarlary çöl düzlüginden dik göterilýär. Kanýonyň gyrasy boýunça gezelenç edip, gutarnyksyz giňişlikleri synlamaga wagtyňyz bolar. Fotosuratçylar üçin bu ýer aýratyn-da «altyn sagatlarda» has gymmatlydyr. Agşam düşende toparymyz kanýonyň golaýynda düşelge gurar. Agşamlyk nahary ot başynda taýýarlanar. Gijäni ýyldyzlaryň astynda çadyrlarda geçirersiňiz.

Gaýalaryň ertirki ýagtylykda reňkini üýtgedýän pursatynda Ýangykala kanýonynyň üstünde günüň dogşuny synlamak üçin ir turuň. Düşelgede ertirlik naharyndan soň, onuň reňbe-reň gaýa emele gelmeleriniň we dik jülgeleriniň arasy bilen kanýon boýunça pyýada gezelenç edersiňiz. Gollanmaçyňyz millionlarça ýyllyk geologik taryhy açyp görkezýän dürli gaýa gatlaklaryny görkezer.

Günüň ikinji ýarymynda çöldäki uzakda ýerleşýän mukaddes ýer bolan Kemal Ata ugrarsyňyz. Kemal Ata ýerli ilatyň şypaly güýji bar diýip ynanýan çeşmesi bilen tanalýar. Bu ýer şeýle hem tebigatyň dürli ýerlerinde geň şekillerde ýaýrap ýatan adaty bolmadyk goýy reňkli wulkan daşlary bilen meşhurdyr. Zyýaratçylar bu ýere doga etmek, çeşmeden suw içmek we arzuwlarynyň nyşany hökmünde agaçlara mata bölejiklerini daňmak üçin gelýärler. Gollanmaçyňyz bu ýer bilen baglanyşykly rowaýatlary we onuň ruhy ähmiýetini gürrüň berer. Bu sebit boýunça asuda we adamlardan daşdaky syýahat size Türkmenistanyň günbatarynyň giňişligini hakyky duýmaga mümkinçilik berer. Günortanlyk nahary ýolda piknik görnüşinde berler. Agşam agşamlyk nahary üçin düşelgäňize ýetersiňiz. Gijäni çadyrlarda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, ekspedisiýaňyzy ýarym göçme durmuşly Koýmat obasyna tarap dowam etdirersiňiz. Bu ýerde siz maldarçylyga esaslanan däp bolan durmuş ýörelgesini häzirem dowam etdirýän ýerli maşgalalar bilen tanyşmaga mümkinçilik alarsyňyz. Olaryň düýelerine, goýunlaryna we geçilerine nähili seredýändiklerini we agyr çöl şertleri bilen nähili sazlaşykda ýaşaýandyklaryny görersiňiz.

Öý eýeleriňiz sizi bir käse gök çaýa we tamdyr diýlip atlandyrylýan däp bolan toýun peçde bişirilen täze çörege çagyrmagy mümkin. Bu çöl ilatynyň däp-dessurlary, gündelik durmuşy we myhmansöýerligi bilen tanyşmak üçin seýrek mümkinçilikdir. Myhmançylykdan soň, Ygdykala tarap çölüň üsti bilen uzak ýola başlarsyňyz. Ugur çägeli we toýunly düzlükleriň üstündäki ýodalar boýunça geçýär, bu ýerde hažžyklar, pyşdyllar ýa-da ýyrtyjy guşlar ýaly çöl jandarlaryny görmegiňiz mümkin. Günortandan soň Uzboý derýasynyň köne hanasynyň üstündäki depede ýerleşýän gadymy parfiýa galasy Ygdykala ýetersiňiz. Galanyň äpet diwarlaryndan töwerekdäki çöl giňden görünýär. Gollanmaçyňyz bu ýeriň taryhy we onuň gadymy söwda ýollaryny goramakdaky orny barada gürrüň berer. Gijäni galanyň golaýyndaky düşelgede geçirersiňiz.

Şu gün ekspedisiýanyň iň başdan geçirmelere baý günleriniň biridir. Düşelgede ertirlik naharyndan soň, Merkezi Garagum çöli boýunça ýolsuz ýerlerden syýahata ugrarsyňyz. Ugur çäge depeleriniň, guran derýa hanalarynyň we ýol däl-de, diňe tejribeli çöl sürüjilerine belli ýodalar bolan giň açyk düzlükleriň üstünden geçýär.

Siz syýahatçylaryň seýrek barýan çöl ýerlerine ýetmäge mümkinçilik berýän 4x4 awtoulaglarynda syýahat edersiňiz. Ýolda aýak gerip dynç almak, surat düşürmek we çölüň doly dymyşlygyndan lezzet almak üçin saklanarsyňyz. Gollanmaçyňyz Garagumyň ösümlik we haýwanat dünýäsi, şol sanda sözen agaçlary, çöl tilkileri we çöl ýazylary barada gürrüň berer. Günortanlyk nahary çäge depeleriniň kölegesinde piknik görnüşinde berler. Giçlik meşhur «Dowzahyň gapysy» – Derweze gaz kraterine gelersiňiz. Bu ýanýan krater onlarça ýyl bäri ot alyp ýanýar we Merkezi Aziýanyň iň täsin görnüşleriniň biridir. Gün ýaşandan soň lowurdaýan alawlar garaňky çöl asmanynyň fonunda has-da täsirli görünýär. Düşelgede kebapdan ybarat agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Gijäni krateriň golaýynda öýde ýa-da çadyrda geçirersiňiz.

Düşelgede ertirlik naharyndan soň, Derwezäniň golaýyndaky has az tanalýan iki kratere bararsyňyz. Birinjisi gaýnap duran palçyk bilen doly krater, ikinjisinde bolsa çägeli tebigat bilen adaty bolmadyk utgaşyk döredýän pöwrize reňkli suw bar. Olaryň ikisi-de bu sebitde Sowet döwründe geçirilen gaz gözleg işleriniň netijesinde emele gelipdir. Soňra günorta tarap ýoluňyzy dowam etdirip, däp bolan jaýlary we düýe sürülerini görüp boljak kiçi çöl obasy Ýerbentden geçersiňiz.

Aşgabadyň golaýyna gelenden soň, Köne we Täze Nusaýyň harabalyklaryna bararsyňyz. ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen Köne Nusaý parfiýa patyşalarynyň köşk-mekany bolupdyr we onuň harabalyklarynda köşkler, ybadathanalar we hazynahanalar bar. Gollanmaçyňyz Nusaýyň gadymy dünýädäki ähmiýeti we bu ýerden tapylan ajaýyp pil süňkünden ýasalan ritonlar barada düşündiriş berer. Soňra Merkezi Aziýanyň iň uly metjitleriniň biri bolan Gypjakdaky Türkmenbaşy Ruhy metjidine bararsyňyz. Metjit müňlerçe namazhany kabul edip bilýär we mermer, altyn hem-de çeper nagyşlar bilen bezelendir. Onuň gapdalynda ýurduň ilkinji Prezidentiniň kümmeti ýerleşýär. Agşam Aşgabatdaky myhmanhanaňyza ýerleşip, hoşlaşyk agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Gijäni Aşgabatda geçirersiňiz.

Şu gün siziň Günbatardan Gündogara Garagum ekspedisiýaňyz tamamlanýar. Myhmanhanada ertirlik naharyndan soň, uçuş wagtyňyza baglylykda biraz boş wagtyňyz bolar. Soňky ýadygärlik sowgatlary üçin golaýdaky bazara barmagy ýa-da şäheriň seýilgählerinde we şaýollarynda soňky gezek gezelenç etmegi isläp bilersiňiz.

Otagyňyzy ylalaşylan wagta çenli boşadyň we zerur bolsa, goşlaryňyzy kabulhanada goýuň. Gollanmaçyňyz we sürüjiňiz bellenen wagtda sizi myhmanhananyň dalanynda garşy alar. Soňra siz indiki uçuşyňyz üçin Aşgabadyň Halkara howa menziline ugradylarsyňyz. Toparymyz size goşlaryňyz we hasaba durmak işleri boýunça kömek eder. Eger halylary ýa-da beýleki el işlerini satyn alan bolsaňyz, gümrük üçin kwitansiýalary we şahadatnamalary taýýar saklaň. Soňky on bir günüň dowamynda siz Köpetdag daglaryndan Hazar deňziniň kenaryna çenli we Garagum çölüniň ýüreginiň üsti bilen syýahat etdiňiz. Bu ekspedisiýanyň size Türkmenistanyň tebigaty, taryhy we medeniýeti barada çuňňur düşünje berendigine umyt edýäris. Biziň bilen syýahat edeniňiz üçin sag boluň, öýüňize ak ýol arzuw edýäris.