Demir ýol Ýüpek ýolunyň kerwenleri: Türkmenistan

Türkmenistana hoş geldiňiz! Beýik Ýüpek ýoly boýunça otly syýahatyňyz başlanýar! Aşgabat halkara howa menziline gelenden soň, sizi gidiňiz garşylap, myhmanhana äkider. Ýerleşip, biraz dynç alanyňyzdan soň, paýtagtyň esasy görnükli ýerleri boýunça gezelenje başlarsyňyz. Aşgabat ak mermerli binalary, altyn gümmezleri we beýik ýadygärlikleri bilen meşhurdyr.

Siz Garaşsyzlyk ýadygärligi we milli gahrymanlaryň heýkelleri ýerleşýän Garaşsyzlyk seýilgähine bararsyňyz. Soňra şäheriň giň görnüşlerine syn edip boljak Bitaraplyk binasyny görersiňiz. Şeýle hem Türkmenistanyň gadymy döwürlerden häzirki güne çenli taryhy bilen tanyşyp boljak Döwlet muzeýine bararsyňyz. Muzeýiň ýygyndysynda Nusaýdan, Merwden we Beýik Ýüpek ýolunyň ugrundaky beýleki möhüm ýerlerden tapylan tapyndylar bar. Gidiňiz Aşgabadyň taryhy we demir ýoluň ýurduň ösüşindäki orny barada gürrüň berer. XIX asyryň ahyrynda gurlan Kaspiýüsti demir ýoly Hazar deňzini Merkezi Aziýanyň şäherleri bilen birleşdiripdir. Agşam garşylaýyş agşamlyk naharyndan lezzet alyň. Gijäni Aşgabatdaky myhmanhanada geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen we Parfiýa döwletiniň ilkinji paýtagtlarynyň biri bolan gadymy Nusaý galasyna bararsyňyz. Köşkleriň we ybadathanalaryň harabalyklarynyň arasynda gezip, bu gadymy döwletiň taryhy bilen tanyşarsyňyz. Gala diwarlarynyň üstünden düzlükleriň we Köpetdag daglarynyň ajaýyp görnüşlerine syn edip bilersiňiz.

Soňra Merkezi Aziýanyň iň uly metjitleriniň biri bolan Gypjakdaky Türkmenbaşy Ruhy metjidine bararsyňyz. Altyn gümmezli we dört minaraly bu metjit häzirki zaman yslam binagärliginiň täsirli nusgasydyr. Günortanlyk naharyndan soň, demir ýol menziline ugramazdan öň biraz boş wagtyňyz bolar. Öýlän ýa-da agşam Mary şäherine gidýän otla münersiňiz. Otly taryhy Kaspiýüsti demir ýolunyň ugry bilen Garagum çölüniň üstünden geçýär. Dynç alyp, penjireden açylýan görnüşlerden lezzet alyp we ýerli ýolagçylar bilen tanşyp bilersiňiz. Mary şäherine gelenden soň, sizi garşylap, myhmanhana äkiderler. Gijäni Maryda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen we Beýik Ýüpek ýolunyň iň beýik şäherleriniň biri bolan Gadymy Merwe bararsyňyz. Merwde iki müň ýyldan gowrak wagtyň dowamynda dürli imperiýalaryň we soltanlyklaryň döwründe biri-biriniň ýanynda birnäçe şäher gurlupdyr. Bu özboluşly ýerleşiş bir ýeriň özünde taryhyň köp döwürleri bilen tanyşmaga mümkinçilik berýär.

Siz miladydan öňki VI asyra degişli gadymy Erkgala we Gäwürgala galalaryna bararsyňyz. Soňra Beýik Seljuk döwletiniň paýtagty bolan Soltangalany we täsirli Soltan Sanjaryň kümmetini görersiňiz. Şeýle hem özboluşly gyrly diwarlary bilen tapawutlanýan Gyzgala köşklerine we Muhammet pygamberiň sahabalarynyň kümmetlerine bararsyňyz. Gidiňiz Merwiň taryhy we onuň söwdanyň, ylmyň we medeniýetiň merkezi hökmündäki orny barada gürrüň berer. Şeýle hem şäheriň XIII asyrda mongollar tarapyndan weýran edilişi barada öwrenersiňiz. Öýlän sebitden tapylan tapyndylary görmek üçin Mary taryhy muzeýine baryp bilersiňiz. Agşam agşamlyk nahary üçin myhmanhana dolanyň. Gijäni Maryda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, bürünç eýýamynyň möhüm arheologik ýadygärligi bolan Gonurdepä barmak üçin çöle ugrarsyňyz. Gonurdepe miladydan öňki 2000-nji ýyllarda gülläp ösen gadymy Margiana siwilizasiýasynyň merkezi bolupdyr. Siz köşgüň, ybadathanalaryň, mukaddes ot ojaklarynyň we şa gonamçylygynyň galyndylaryny synlarsyňyz.

Gidiňiz Margiananyň taryhy we arheolog Wiktor Sarianidiniň eden açyşlary barada gürrüň berer. Käbir alymlar Gonurdepäniň zoroastrizmiň irki ösüşi bilen baglanyşykly bolup biljekdigini çaklaýarlar. Ýadygärlik adamdan daşda ýerleşýär we onuň ümsümligi hem-de üzňeligi aýratyn ýagdaý döredýär. Zyýaratdan soň Mary şäherine dolanyp, günortanlyk naharyny edinersiňiz. Öýlän Amyderýanyň kenarynda ýerleşýän Türkmenabat şäherine gidýän otla münersiňiz. Ýol Garagum çölüniň gündogar böleginden geçýär. Türkmenabada gelenden soň, sizi garşylap, myhmanhana äkiderler. Gijäni Türkmenabatda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, Türkmenabatdan orta asyr Daýahatyn kerwensaraýyna tarap ýola düşersiňiz. Ýol Amyderýanyň ugry bilen ekin meýdanlarynyň we çöl giňişlikleriniň üstünden geçýär. XI–XII asyrlara degişli Daýahatyn Merkezi Aziýanyň iň gowy saklanyp galan kerwensaraýlarynyň biridir.

Kerwensaraýlar Beýik Ýüpek ýoly boýunça uzak syýahat eden täjirleriň we olaryň düýeleriniň dynç alýan ýol ugrundaky myhmanhanalary bolupdyr. Siz kerwensaraýyň howlusyny, otaglaryny we diwarlaryny öwrenip, onuň owadan kerpiç bezeglerini görersiňiz. Gidiňiz Beýik Ýüpek ýolundaky durmuş we bu ýol boýunça söwda edilen harytlar barada gürrüň berer. Şeýle hem gadymy döwürlerde Oks ady bilen tanalan Amyderýanyň ähmiýeti barada öwrenersiňiz. Zyýaratdan soň Türkmenabada dolanyp, günortanlyk naharyny edinersiňiz. Öýlän ýa-da agşam Aşgabada gaýdýan otla münersiňiz. Bu gijeki ýa-da uzak ýol Türkmenistanda otly bilen syýahat etmegiň lezzetini duýmaga mümkinçilik berýär. Gelenden soň, sizi Aşgabatdaky myhmanhana äkiderler.

Ertirlik naharyndan soň, türkmen halylarynyň ajaýyp ýygyndysy saklanýan Türkmen halysy muzeýine bararsyňyz. Her bir türkmen tiresine mahsus bolan we göl diýlip atlandyrylýan däp bolan nagyşlar barada öwrenersiňiz. Muzeýde dünýäniň iň uly el bilen dokalan halylarynyň biri hem görkezilýär.

Soňra Türkmenistanyň meşhur altyn reňkli bedewleriniň saklanýan Ahal-teke bedewleriniň atçylyk toplumyna bararsyňyz. Bu bedewler gözelligi, çaltlygy we çydamlylygy bilen tanalýar we milli buýsanjyň nyşanydyr. Bu tohumyň taryhy barada öwrenip, bedewleri ýakyndan görersiňiz. Günortanlyk naharyndan soň, demir ýol menziline ugramazdan öň biraz boş wagtyňyz bolar. Agşam Hazar deňziniň kenarynda ýerleşýän Türkmenbaşy şäherine gidýän otla münersiňiz. Otly taryhy Kaspiýüsti demir ýolunyň ugry bilen Köpetdagyň eteklerinden we çölüň üstünden geçýär. Kupeňizde dynç alyp, ajaýyp görnüşlerden lezzet alyp bilersiňiz. Gijäni otluda geçirersiňiz.

Irden Türkmenistanyň Hazar deňzindäki esasy port şäheri bolan Türkmenbaşa gelersiňiz. Ýerli toparymyz bilen duşuşyp, ertirlik naharyny edeniňizden soň, Ýangykala kanýonyna tarap ýola düşersiňiz. Ýol Balkan daglarynyň üstünden geçýär we sarp depeleriň hem-de çöl düzlükleriniň ajaýyp görnüşlerini açýar.

Günortandan soň Türkmenistanyň iň täsin tebigy ýerleriniň biri bolan Ýangykala kanýonyna gelersiňiz. Kanýonyň gyzyl, gülgüne, mämişi we ak öwüşginli hek daşly gaýalary gadymy deňziň düýbünde emele gelipdir. Siz ajaýyp tebigy görnüşlere tomaşa etmek we surata düşürmek üçin birnäçe syn ediş meýdançasynda saklanarsyňyz. Şeýle hem kanýonyň gyrasy boýunça gezelenç etmäge wagt bolar. Öýlänara gün ýaşyşyna tomaşa edersiňiz: şol pursatda gaýalaryň reňkleri has-da ýiti we owadan bolýar. Agşam toparymyz düşelge gurar we agşamlyk naharyny taýýarlar. Şäher yşyklaryndan uzakda, kanýonyň üstündäki asman ýyldyzlardan doly bolýar. Gijäni ýyldyzly asmanyň astynda, düşelgede geçirersiňiz.

Ýangykala kanýonynyň üstünde Günüň dogşuna tomaşa etmek üçin ir oýanyň. Düşelgede ertirlik naharyndan soň, XIII–XIV asyrlarda ýaşap geçen sopuçylyk öwlüýäsiniň jaýlanan ýeri — Gözli Ata kümmetine bararsyňyz. Kümmet möhüm zyýarat ýeri bolup, oňa ýurduň dürli künjeklerinden zyýaratçylar gelýär.

Gidiňiz bu mukaddes ýer bilen baglanyşykly däp-dessurlar we yrym-ynançlar barada gürrüň berer. Şeýle hem kümmetiň töweregindäki köp sanly gyzykly gabyr daşlary bolan mukaddes gonamçylyga bararsyňyz. Zyýaratçylar köplenç kümmetiň daşyndan aýlanyp, arzuwlarynyň nyşany hökmünde agaçlara mata böleklerini daňýarlar. Zyýaratdan soň Türkmenbaşa gaýdyş ýoluna düşersiňiz. Ýolda çöl we dag görnüşlerini surata düşürmek üçin saklanyp bilersiňiz. Günortanlyk nahary ýerli kafede ýa-da açyk howada piknik görnüşinde hödürlener. Öýlänara Türkmenbaşa gelip, myhmanhana ýerleşersiňiz. Gijäni Türkmenbaşyda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, öň Krasnowodsk ady bilen tanalan Türkmenbaşy port şäheri bilen tanyşarsyňyz. Täze balyk, ysladylan bekre balygy we Hazaryň beýleki aýratyn önümleri satylýan ýerli bazara bararsyňyz. Bazar şäheriň gündelik durmuşyny görmek we ýerli deňiz önümleriniň tagamyny datmak üçin ajaýyp ýerdir.

Soňra deňiz kenary boýunça gezelenç edip, dünýäniň iň uly ýapyk suw howdany bolan Hazar deňziniň ajaýyp görnüşlerinden lezzet alarsyňyz. Şeýle hem şäheriň taryhy we onuň Merkezi Aziýa bilen Kawkazyň arasyndaky derweze hökmündäki orny barada öwrenip boljak ýerli taryh muzeýine baryp bilersiňiz. Gidiňiz XIX asyrda şu ýerden başlanan Kaspiýüsti demir ýolunyň gurluşygy barada gürrüň berer. Wagt ýetse, golaýdaky «Awaza» dynç alyş zolagyna hem baryp bilersiňiz. Agşam Aşgabada gaýdýan otla münersiňiz. Ýol sizi çölüň üsti bilen taryhy demir ýol ugry boýunça alyp barar. Gijäni otluda geçirersiňiz.

Irden Aşgabada gelersiňiz. Ertirlik naharyndan soň, Merkezi Aziýanyň iň uly bazarlarynyň biri bolan, Tolkuçka ady bilen hem tanalýan «Altyn asyr» bazaryna bararsyňyz. Bu ýerde halylary, dokma önümlerini, şaý-sepleri, ýakymly ysly tagamlary we öý harytlaryny tapyp bilersiňiz.

Soňra Seýitjemaleddin metjidiniň harabalyklaryny görmek üçin Änew obasyna bararsyňyz. XV asyra degişli bu metjit derwezesiniň üstündäki aždarha şekilleri bilen meşhur bolupdyr we 1948-nji ýylyň ýer titremesinde ýykylypdyr. Gidiňiz metjidiň taryhy we onuň zyýarat ýeri hökmündäki ähmiýeti barada gürrüň berer. Günortanlyk naharyndan soň, demir ýol menziline ugramazdan öň biraz boş wagtyňyz bolar. Agşam Türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşýän Daşoguz şäherine gidýän otla münersiňiz. Otly Garagum çölüni günortadan demirgazyga kesip geçýär. Kupeňizde dynç alyp, ýoluň lezzetini görüp bilersiňiz. Gijäni otluda geçirersiňiz.

Irden Türkmenistanyň demirgazygynda ýerleşýän Daşoguz şäherine gelersiňiz. Ertirlik naharyndan soň, Horezmiň gadymy paýtagty we ÝUNESKO-nyň Bütindünýä mirasynyň sanawyna girizilen Köneürgenje ýola düşersiňiz. Köneürgenç XIII asyrda mongollar tarapyndan weýran edilýänçä yslam dünýäsiniň iň möhüm şäherleriniň biri bolupdyr.

Siz takmynan 60 metr beýiklikdäki we sebitiň iň beýik minaralarynyň biri bolan Gutlug Temir minarasyna bararsyňyz. Soňra owadan mozaika gümmezi bilen meşhur bolan Törebeg hanymyň kümmetini görersiňiz. Şeýle hem Soltan Tekeşiň, Il-Arslanyň we Nejmeddin Kubranyň kümmetlerine zyýarat edersiňiz. Gidiňiz bu ýadygärlikleriň taryhy we bu ýeriň arheologik aýratynlyklary barada gürrüň berer. Şeýle hem olara zyýarata gelýänleriň däp-dessurlary barada öwrenersiňiz. Zyýaratlardan soň Daşoguza dolanarsyňyz. Gelenden soň myhmanhana ýerleşersiňiz. Gijäni Daşoguzda geçirersiňiz.

Ertirlik naharyndan soň, Daşoguzdan günorta, Garagum çölüniň jümmüşine tarap ýola düşersiňiz. Ýol çäge depeli we çöl gyrymsy agaçly giň giňişlikleri kesip geçýär, ýolda surata düşmek üçin saklanyşlar bolar. Gidiňiz çölüň ösümlikleri we haýwanlary hem-de olaryň agyr şertlere nähili uýgunlaşandygy barada gürrüň berer.

Siz adamlaryň häzir hem düýe we goýun bakyp ýaşaýan kiçi obalarynyň üstünden geçersiňiz. Öýlänara «Dowzah derwezesi» diýlip atlandyrylýan Derweze gaz kraterine gelersiňiz. Bu ullakan ýanyp duran krater 1970-nji ýyllardan bäri söndürilmän ýanýar we dünýäniň iň geň görnüşleriniň biri hasaplanýar. Krateriň töwereginde aýlanmaga we çölüň üstündäki gün ýaşyşyna tomaşa etmäge wagtyňyz bolar. Garaňky düşdügiçe alawlar has-da täsirli görnüşe girip, ýatdan çykmajak tomaşany döredýär. Agşam ak öýli düşelgede agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Çölüň ümsümligi we ýyldyzly asman bu pursatlary jadyly edýär. Gijäni krateriň golaýyndaky ak öýde geçirersiňiz.

Düşelgede ertirlik naharyndan soň, Damla obasyna tarap çölüň üsti bilen pyýada syýahata ugrarsyňyz. Ýol çäge depeleriniň we takyr düzlükleriň üstünden geçip, Garagumuň giňligini hakykatdan-da duýmaga mümkinçilik berýär. Şertlere baglylykda, ýoluň bir bölegi 4x4 ýolsuzlyk awtoulagynda geçilip bilner.

Ýolda tebigy görnüşlere syn etmek we çöl jandarlarynyň yzlaryny gözlemek üçin saklanarsyňyz. Günortandan soň maşgalalaryň häzir hem düýe, goýun we geçi bakyp ýaşaýan däp bolan çöl ýaşaýyş ýeri — Damla obasyna gelersiňiz. Sizi ýerli maşgalalar mähir bilen garşylar we siz olaryň asyrlaryň dowamynda kän bir üýtgemedik durmuş ýörelgeleri bilen tanyşarsyňyz. Öý eýeleri sizi çaýa we palçykdan ýasalan tamdyrda bişirilen çörege çagyrmagy mümkin. Şeýle hem olaryň mallaryna nähili ideg edýändigini, keçe we beýleki öý goş-golamlaryny nähili ýasaýandygyny görüp bilersiňiz. Bu çöl ýaşaýjylarynyň myhmansöýerligini duýmak üçin seýrek mümkinçilikdir. Agşam öý eýeleri bilen bile agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Gijäni Damladaky ak öýde ýa-da myhman öýünde geçirersiňiz.

Öý eýeleri bilen ertirlik naharyny edeniňizden soň, damlalylar bilen hoşlaşyp, Aşgabada gaýdyş ýoluna düşersiňiz. Ýol çöl giňişliklerinden geçýär we ýolda surata düşmek hem-de dynç almak üçin saklanyşlar bolar. Gidiňiz çöl we onda ýaşaýan adamlar barada size has köp gürrüň berer.

Aşgabada gelenden soň, myhmanhanada dynç alyp, özüňizi tertibe salmaga biraz wagtyňyz bolar. Agşam türkmen milli tagamlary we sazy bilen ýerli restoranda hoşlaşyk agşamlyk naharyndan lezzet alarsyňyz. Bu syýahatdaşlaryňyz we gidiňiz bilen ýatlamalaryňyzy paýlaşmak üçin ajaýyp mümkinçilikdir. Agşamlyk naharyndan soň, sizi uçuşyňyz üçin Aşgabat halkara howa menziline ugradarlar. Toparymyz goş-golamyňyz bilen kömek eder we hasaba alyş işlerinde ýardam berer. Bu syýahatyň dowamynda siz Türkmenistany otly bilen kesip geçip, gadymy şäherlere, kanýonlara, Hazar deňzine we çöle bardyňyz. Beýik Ýüpek ýoly boýunça bu özboluşly syýahatyň size hoş ýakandygyna umyt edýäris. Biziň bilen syýahat edeniňiz üçin sag boluň.